W znienawidzonym mundurze. Losy Polaków przymusowo wcielonych do wojska niemieckiego w okresie II wojny światowej
Dlaczego wcielano
Wcielenia 1940-1945
Wcielenia w liczbach
Czy wcielano do Waffen-SS?
Polacy obywatele III Rzeszy
W Polskich Siłach Zbrojnych
Pozostałe artykuły

Archiwa - gdzie szukać?


Mimo upływu ponad 60 lat od zakończenia II wojny światowej wciąż możliwe jest odszukanie wielu danych na temat walczących w niej żołnierzy. Dostęp do takich danych istnieje dzięki różnym archiwom, w których przechowywane są dokumenty z lat 1939-1945. W poszukiwaniach dotyczących losów przymusowo wcielonych do wojska niemieckiego krewnych niezastąpiona jest niemiecka instytucja Deutsche Dienststelle - WASt (pełna nazwa: Deutsche Dienststelle für die Benachrichtigung der nächsten Angehörigen von Gefallenen der ehemaligen deutschen Wehrmacht - dosłownie: Niemiecki urząd ds. zawiadamiania najbliższych krewnych poległych żołnierzy dawnego niemieckiego Wehrmachtu). Instytucja ta wbrew nazwie przechowuje i udostępnia dane żołnierzy nie tylko poległych i nie tylko Wehrmachtu, lecz także innych formacji (m.in. RAD, Waffen-SS). Prawo do uzyskania informacji (kopie dokumentów lub wypisu z przebiegiem służby) ma wyłącznie sam weteran bądź jego najbliższa rodzina (w pozostałych wypadkach niezbędna jest pisemna zgoda weterana lub rodziny). Wszelkiego rodzaju kontakty z Deutsche Dienststelle utrzymywane są wyłącznie w języku niemieckim. Adres, telefon i strona internetowa:



Deutsche Dienststelle (WASt)
Eichborndamm 179
D-13403 Berlin
Deutschland - Niemcy
tel.: (0049) 30 41 90 40
fax: (0049) 30 41 90 41 00

strona internetowa


Aby uzyskać jakiekolwiek dane z Deutsche Dienststelle należy najpierw wypełnić formularz ("Antragsformular - privat") na stronie internetowej przeznaczony dla poszukiwań prywatnych (dostępny jest w trzech językach: niemieckim, angielskim i francuskim). Pola formularza dotyczą osoby wypełniającej formularz, osoby o której pragniemy się dowiedzieć, maksymalnej kwoty, jaką zgadzamy się zapłacić za usługę archiwalną oraz stopnia pokrewieństwa. Po wysłaniu formularza jest on weryfikowany, a następnie na adres domowy osoby poszukującej wysyłane jest pismo z prośbą o przesłanie dodatkowych dokumentów (np. potwierdzenie pokrewieństwa, pisemna zgoda samego weterana lub jego rodziny na ubieganie się o dane etc.). Wymagane dokumenty w formie kserokopii należy przesłać pocztą (najlepiej listem poleconym) na adres Deutsche Dienststelle (nie są wymagane tłumaczenia przysięgłe polskich dokumentów - np. aktów urodzenia - natomiast sam list oraz ewentualne pełnomocnictwa muszą być napisane w języku niemieckim). O ile niemiecki urząd nie będzie miał dodatkowych zastrzeżeń, po około 9 miesiącach można spodziewać się odpowiedzi wraz z rachunkiem do uregulowania - opłata pobierana jest w euro, jedyną akceptowaną formą jest przelew na niemieckie konto bankowe. Koszt opracowania pojedynczego zapytania wynosi z reguły do 20 euro. Dla osób znających język angielski lub niemiecki korzystniejsze jest składanie zapytań pisemnie, drogą listowną, gdyż może to zmniejszyć czas oczekiwania na odpowiedź. W zależności od przypadku czas oczekiwania może trwać od niespełna dwóch miesięcy do blisko roku.

Godna uwagi jest także internetowa baza danych Niemieckiego Ludowego Związku Opieki nad Grobami Wojennymi (Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge):



Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.
Bundesgeschäftsstelle
Werner-Hilpert-Straße 2
D 34112 Kassel
Deutschland - Niemcy
tel.: (0049) 180 570 09 99

strona internetowa


Zawiera informacje na temat ponad 4,75 mln żołnierzy niemieckiej armii zabitych w I i II wojnie światowej, którzy posiadają znane miejsca pochówku. Aby z niej skorzystać niezbędne jest wypełnienie formularza poszukiwań. O ile jeszcze parę lat temu formularz był dostępny tylko w obcych językach, a przed jego wypełnieniem trzeba się było zarejestrować, o tyle obecnie formularz jest dostępny w języku polskim i bardzo intuicyjny. By wyszukać informacje należy wypełnić przynajmniej jedną z czterech rubryk: nazwisko, imię, datę urodzenia, datę śmierci/zaginięcia lub miejsce urodzenia. Daty należy podawać ją w formacie: TT-MM-JJJJ - gdzie "TT" to wyrażony cyframi arabskimi dzień (od niemieckiego "Tag"), "MM" miesiąc ("Monat"), a "JJJJ" - rok ("Jahr"). W wypadku nazwisk polskich nie należy podawać znaków diakrytycznych, tzn. ą, ę, ź, ś, ć etc., lecz ich odpowiedniki bez "kreseczek" i "ogonków" (a, e, z, s, c etc.). Możliwe jest także szukanie żołnierzy urodzonych w konkretnym miejscu - wystarczy wypełnić w takim wypadku jedynie rubrykę dotyczącą miejsca urodzenia (nazwy podawane muszą być w języku niemieckim - czyli np. nie "Toruń", lecz "Thorn").

Po wypełnieniu pól należy kliknąć przycisk "Szukaj". Jeśli wyników wyszukiwania jest więcej niż 10, należy przewijać kolejne strony z wynikami. Po kliknięciu na podkreślone nazwisko poległego żołnierza wyświetli się osobna strona, z następującymi danymi: nazwisko, imię, stopień wojskowy, data urodzenia, miejsce urodzenia, data śmierci/zaginięcia oraz miejsce śmierci/zaginięcia. W bazie jest bardzo dużo luk - np. znane jest miejsce i data śmierci, ale brakuje daty urodzenia. Czasem znane jest tylko nazwisko poległego, rok jego śmierci i miejsce pochówku. Często (szczególnie w wypadku Polaków) przeinaczone są imiona (np. "Zdzesdow" zamiast "Zdzisław") i nazwiska, co uniemożliwia znalezienie konkretnej osoby pod jej zapisanymi poprawnie personaliami. W takim wypadku warto spróbować wpisać w pole "Nachname" jedynie trzy pierwsze litery nazwiska i wówczas rozpocząć szukanie, przeglądając po kolei wszystkie znalezione nazwiska.

Na stronie Volksbundu jest sporo innych materiałów dotyczących cmentarzy, na których spoczywają zabici żołnierze armii niemieckiej. Strona jest niestety w większości w języku niemieckim, toteż podczas jej przeglądania warto mieć przy sobie kogoś znającego ten język (o ile oczywiście sami go nie znamy).

Ponieważ bardzo wielu byłych wehrmachtowców - czy to wziętych do niewoli, czy to dezerterów - zgłosiło chęć wstąpienia do Wojska Polskiego i zostało wcielonych do różnych jednostek polskich, przydatna może się również okazać polska sekcja przy brytyjskim Ministerstwie Obrony (APC Polish Enquiries, Ministry of Defence). Instytucja ta ma dostęp do teczek osobowych polskich żołnierzy służących w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie; kserokopie dokumentów udostępniane są wyłącznie samym weteranom bądź ich najbliższym rodzinom (w innym przypadku wymagana jest pisemna zgoda weterana/jego rodziny). Poniżej adres i telefony, instytucja ta nie posiada własnej strony internetowej:



Ministry of Defence
APC Polish Enquiries
Building 1 (Ops), RAF Northolt, West End Road
Ruislip, Middlesex HA4 6NG
England - Anglia
tel.: (0044) 20 8833 8603
e-mail


Procedura uzyskiwania dokumentów z polskiej sekcji jest dużo prostsza niż w wypadku niemieckiego urzędu - wystarczy napisać list w języku polskim i dołączyć kserokopie dokumentów udowadniających pokrewieństwo (zwłaszcza akty urodzenia i zgonu). Po ok. dwóch miesiącach spodziewać się można odpowiedzi. Dawniej archiwum dla osób zamieszkałych w Polsce było bezpłatne, jednakże z dniem 1 maja 2008 r. opłatę wprowadzono. Obecnie wynosi ona 30 funtów, należy ją uregulować jako przekaz pieniężny (International Money Order) zrealizowany np. poprzez Western Union.


Wojciech Zmyślony


Źródła:

  • informacje własne
Biogramy wcielonych
Relacje i wspomnienia
Album fotografii
Archiwa - gdzie szukać?
Literatura tematu
Polecane linki
Podziękowania
Strona główna
Ostatnio dodane
Księga gości



W znienawidzonym mundurze. Losy Polaków przymusowo wcielonych do wojska niemieckiego w okresie II wojny światowej